İran Azərbaycan vətəndaşları üçün on beş gün vizasızdır və Bakıdan həm uçuşla, həm də Astara keçidi ilə maşınla gedilir. Çoxumuz üçün bu ölkə Ərdəbil bazarı və Sərein isti bulaqları deməkdir, gedib qayıdırıq və səfər bununla bitir. Halbuki əsl xəzinə cənubdadır, İsfahanın firuzəyi günbəzləri, Şirazın rəngli şüşəli məscidi, Persepolis və Yəzdin kərpic şəhəri oradadır.
Səfərin öz çətinlikləri də var. Bank kartı işləmir, internet məhduddur, qadınlar üçün geyim qaydası tətbiq olunur. Aşağıda marşrutu, pul və internet məsələsini, nəqliyyatı, kurortları və büdcəni bir yerə yığmışam.
İran haqqında qısa
| Paytaxt | Tehran |
| Dil | Fars dili; Təbriz və Ərdəbildə Azərbaycan türkcəsi hər yerdə |
| Valyuta | Rial; qiymətlər «tümən»lə deyilir, 1 tümən = 10 rial; yalnız nağd |
| Viza | Azərbaycan vətəndaşları üçün 15 gün vizasız |
| Ən yaxşı vaxt | Mart sonu–may və sentyabr–noyabr |
| Yol | Bakı–Tehran uçuş 1,5 saat; Astara keçidi ilə Ərdəbil 3 saat |
| Gündəlik büdcə | Orta səviyyədə 40–60 dollar |
Pul, internet və qaydalar: İrana getməzdən əvvəl
Beynəlxalq bank kartları İranda işləmir və bunun istisnası yoxdur. Bütün büdcəni nağd dollar və ya avro ilə aparmaq lazımdır. Pulu rəsmi mübadilə məntəqələrində dəyişin, məsələn Tehranın Firdovsi küçəsində, çünki hava limanı və bank məzənnəsi bazardan bir neçə dəfə pisdir.
Turistlər üçün əvvəlcədən doldurulan yerli debet kartları da satılır və otel, taksi üçün rahat çıxır. Bir incəliyi də əvvəlcədən bilin, qiymətlər tümənlə deyilir, əskinasda isə rial yazılır. Deyilən rəqəmdən bir sıfır atsanız düzünü tapırsınız, ilk gün hamı bunda çaşır.
Instagram, WhatsApp və Telegram bloklanıb, ona görə VPN-i hələ evdə quraşdırın, orada yükləmək çətinləşir. Yerli SIM kart pasportla alınır və ucuz başa gəlir.
Geyim qaydası ictimai yerdə tətbiq olunur, qadınlar baş örtüyü ilə dizdən aşağı və uzun qollu geyim seçir, kişilər isə şort geyinmir. Hökumət binalarını və hərbi obyektləri çəkməyin, bunu çox ciddi qarşılayırlar. Səfərdən əvvəl Xarici İşlər Nazirliyinin regional vəziyyət barədə tövsiyələrinə də baxın.
İsfahan, Şiraz, Yəzd: İran klassik marşrutu
Tehran bir-iki gündür. Gülüstan sarayı, Milad qülləsi, Böyük bazar və Cavahirat muzeyi bu vaxta rahat sığır, sonra cənuba yollanmaq lazımdır.
İsfahana «dünyanın yarısı» deyirlər və Nəqşi-Cahan meydanına çıxanda bunun səbəbi aydın olur, çünki bura dünyanın ən böyük meydanlarından biridir. Şah məscidi ilə Şeyx Lütfullah məscidinin günbəzləri həmin meydana baxır, Ali Qapu sarayı da oradadır. Axşam Si-o-se-pol və Xacu körpülərinə gedin, işıq yananda adamlar tağların altında oturub oxuyur. Erməni məhəlləsi Colfanın kafeləri ilə birlikdə şəhərə üç gün qazandırır.
Şiraz şairlər şəhəridir, Hafiz və Sədi məqbərələri buradadır. Nəsirülmülk «çəhrayı məscid» adlanır, səhər günəşində rəngli şüşələri ilə heyrətləndirir. Eram bağı da gəzilməlidir. Şəhərdən bir saatlıq məsafədə Əhəməni imperiyasının paytaxtı Persepolis dayanır. İki-üç gün ayırın. Yəzd səhra kənarında kərpic küçələr, külək qüllələri və zərdüşti odu ilə bir-iki gündür, damda gün batımına baxın. Kaşan tarixi evləri və gülab mövsümü ilə Tehran-İsfahan yolundadır. Kiş adası Fars körfəzində alış-veriş və çimərlikdir.
Təbriz, Ərdəbil və Sərein isti bulaqları
Astara keçidi ilə maşınla gedənlər üçün şimal-qərb ayrıca marşrutdur. Ərdəbil UNESCO siyahısındakı Şeyx Səfi türbəsi və bazarı ilə yarım gün aparır. Otuz kilometr aralıdakı Sərein isə bizimkilərin ən yaxşı tanıdığı kurortdur.
Səbəlan vulkanının ətəyində onlarla isti mineral bulaq var və onlar oynaq, dəri, sinir xəstəlikləri üçün müalicəvi sayılır. Qəhvə-suyi ilə Sabalan ən böyük kompleksləridir, girişi 2–4 dollar, otel gecəsi isə 20–40 dollar çəkir. Yayda bura Bakıdan gələnlərlə dolur və küçədə Azərbaycan dili hər addımda eşidilir.
Təbriz dünyanın ən böyük örtülü bazarı, Göy məscid və Elgöli parkı ilə iki gün tutur, bir saat aralıdakı Kəndovan isə qayaya oyulmuş kənddir. Xəzər sahilindəki Ənzəli və Ramsar yaşıl və rütubətlidir, Ramsar termal bulaqları ilə tanınır. Bu bölgədə Azərbaycan türkcəsi hər yerdə işləyir, yəni tərcüməçi lazım gəlmir.
İranda nəqliyyat: uçuş, VIP avtobus, Snapp
Daxili uçuşlar çox ucuzdur. Tehrandan Şiraza bir saat yarım çəkir və bilet 30–50 dollar arasındadır, alınması isə yerli sayt və ya agentlik vasitəsilə olur, çünki xarici kart keçmir.
VIP avtobuslar iyirmi beş oturacaqlıdır və kreslolar arxaya yatır. Tehrandan İsfahana beş saat çəkir və cəmi 5–8 dollar tutur, İsfahandan Şiraza isə altı saatdır, gecə reysi bir gün qazandırır. Qatar Tehran–Yəzd və Tehran–Təbriz marşrutlarında rahatdır.
Şəhər içində Snapp tətbiqi işləyir, bu, İranın Uberidir və iyirmi dəqiqəlik gediş 1–2 dollara düşür, tətbiq ingiliscədir, ödəniş isə nağddır. Tehran metrosunun yeddi xətti var, gediş on sentdən azdır və qadınlar üçün ayrıca vaqonlar ayrılıb. Maşınla gedənlərdən Astara keçidində avtomobilin müvəqqəti idxal sənədi tələb olunur, yanacaq isə dünyanın ən ucuzlarındandır.
Fars mətbəxi
Çelo-kabab hər restoranın əsasıdır, zəfəranlı düyünün üstünə kabab qoyulur, kubide və barg isə iki əsas növüdür. Qormə-səbzi yaşıl ot və lobya xörəyidir, fesencan nar və qoz sousunda toyuqdur, dizi isə daş qabda quzu ilə noxuddur.
Dizinin öz qaydası var, əvvəl suyunu çörəklə içirsiniz, sonra qalanını əzib yeyirsiniz, ofisiant adətən gəlib özü göstərir. Təbrizin küftəsi və Ərdəbilin halvası bizim mətbəxə ən yaxın dadlardır. Zəfəranlı dondurma ilə fəludə Şirazın şirniyyatıdır, çay isə hər görüşün başlanğıcıdır və yanında nabat gəlir.
Qiymətlər aşağıdır, restoranda nahar 3–6 dollar, yaxşı yerdə axşam yeməyi isə 10–15 dollar çəkir. Ən dadlı variant küçə yeməkləri və bazar aşxanalarıdır. Hər şey halaldır, spirtli içki qadağandır, kran suyu şəhərlərdə içilir, amma şüşə su daha rahatdır.
Ətraflı oxu: İrana viza lazımdırmı? 15 gün vizasız, Astara keçidi və İranın öz qaydaları
İrana nə vaxt getməli, neçəyə başa gəlir?
Mart sonundan maya, sentyabrdan noyabra qədər olan aylar idealdır, mərkəzi şəhərlərdə hava 20–28 dərəcə olur. Novruz həftəsində, yəni iyirmi bir mart ətrafında bütün ölkə yola çıxır, otellər dolur və muzeylər bağlanır, ona görə bayramdan bir həftə sonraya planlaşdırın.
Yayda İsfahan və Şiraz 38–40 dərəcəyə qalxır, Yəzd daha da isti olur, həmin dövrdə Sərein, Təbriz və Xəzər sahili rahat qalır. Qış Tehranda qarlı, Şirazda isə mülayim keçir. Məhərrəm və Ramazan aylarında gündüz restoranlar ya bağlı olur, ya da pərdə arxasında işləyir.
Büdcə bu marşrutun ən xoş tərəfidir. Üç ulduz otel 25–45 dollar, Kaşan və Yəzddə tarixi evlərdə açılmış butik otellər isə 40–70 dollar çəkir, muzey biletləri 2–5 dollardır. Uçuşu çıxmaqla on günlük səfər adambaşı 400–700 dollara sığır və bu, bütün bölgənin ən ucuz variantıdır.
AZAL və İran aviaşirkətləri Bakıdan Tehrana uçur, Tehrana aviabilet isə Novruz ətrafında bahalaşır. İsfahan, Şiraz və Yəzdi bir marşrutda gəzmək istəyənlər üçün İran turu paketləri nağd pul, daxili uçuş və bələdçi məsələsini bir yerdə həll edir. Bölgə haqqında məlumat Visit Iran portalındadır.
İran haqqında tez-tez verilən suallar
İran səfəri üçün 15 gün bəs edirmi?
Bəli. Tehran iki, Kaşan bir, İsfahan üç, Yəzd iki, Şiraz üç gün klassik on bir günlük marşrutdur. Sərein üçün üç-beş gün ayrıca səfərdir.
Pasportdakı İran möhürü problem yaradır?
ABŞ-ın ESTA proqramı üçün bəli, amma Azərbaycan vətəndaşları onsuz da ABŞ vizası alır. Şengen və digər vizalar üçün möhür maneə deyil.
Sərein üçün nə lazımdır?
Xarici pasport, nağd pul, mayo və hovuz papağı. Hovuzlar kişi və qadın üçün ayrıca və ya növbəli işləyir, otelin öz hovuzu daha rahatdır.
Sonda
İran vizasız, çox ucuz və İsfahanla Şiraz kimi dünya səviyyəli şəhərləri olan qonşudur. Nağd pula, VPN-ə və geyim qaydasına hazır olan adam üçün bu ölkə Sərein bazarından qat-qat böyükdür. Giriş qaydaları İran səhifəsində yığılıb, marşrut və kurort planını birlikdə qurmaq üçün müraciət formasını doldurun.
Qeyd: Yazıdakı qiymətlər dərc olunduğu tarixə aiddir və məzənnəyə görə dəyişə bilər.
