İran, Azerbaycan vatandaşları için on beş gün vizesiz ve Bakü’den hem uçuşla hem de Astara geçişinden arabayla gidiliyor. Çoğumuz için bu ülke Erdebil pazarı ve Sarein kaplıcaları demek; gidip dönüyoruz, seyahat de bununla bitiyor. Oysa asıl hazine güneyde: İsfahan’ın turkuaz kubbeleri, Şiraz’ın renkli camlı camisi, Persepolis ve Yezd’in tuğla şehri orada.
Seyahatin kendi zorlukları da var. Banka kartı çalışmıyor, internet kısıtlı, kadınlar için kıyafet kuralı uygulanıyor. Aşağıda güzergâhı, para ve internet meselesini, ulaşımı, kaplıcaları ve bütçeyi bir araya topladım.
Kısaca İran
| Başkent | Tahran |
| Dil | Farsça; Tebriz ve Erdebil’de Azerbaycan Türkçesi her yerde |
| Para birimi | Riyal; fiyatlar «tümen»le söyleniyor, 1 tümen = 10 riyal; yalnızca nakit |
| Vize | Azerbaycan vatandaşları için 15 gün vizesiz |
| En iyi zaman | Mart sonu–mayıs ve eylül–kasım |
| Yol | Bakü–Tahran uçuş 1,5 saat; Astara geçişiyle Erdebil 3 saat |
| Günlük bütçe | Orta seviyede 40–60 dolar |
Para, internet ve kurallar: İran’a gitmeden önce
Uluslararası banka kartları İran’da çalışmıyor ve bunun istisnası yok. Bütün bütçeyi nakit dolar ya da avroyla götürmek gerekiyor. Parayı resmî döviz bürolarında bozdurun, örneğin Tahran’ın Firdevsi caddesinde; çünkü havalimanı ve banka kuru piyasadan kat kat kötü.
Turistler için önceden yüklenen yerel banka kartları da satılıyor ve otel, taksi için rahat oluyor. Bir inceliği de önceden bilin: fiyatlar tümenle söyleniyor, banknotta ise riyal yazıyor. Söylenen rakamdan bir sıfır atarsanız doğrusunu buluyorsunuz; ilk gün herkes buna şaşırıyor.
Instagram, WhatsApp ve Telegram engelli; bu yüzden VPN’i daha evdeyken kurun, orada indirmek zorlaşıyor. Yerel SIM kart pasaportla alınıyor ve ucuza geliyor.
Kıyafet kuralı kamusal alanda uygulanıyor; kadınlar başörtüsüyle diz altı ve uzun kollu giyim seçiyor, erkekler ise şort giymiyor. Hükümet binalarını ve askerî tesisleri çekmeyin, buna çok ciddi yaklaşıyorlar. Seyahatten önce Dışişleri Bakanlığı’nın bölgedeki duruma ilişkin tavsiyelerine de bakın.
İsfahan, Şiraz, Yezd: İran’ın klasik güzergâhı
Tahran bir-iki gün. Gülistan sarayı, Milad kulesi, Büyük çarşı ve Mücevherat müzesi bu süreye rahat sığıyor, sonra güneye yönelmek gerekiyor.
İsfahan’a «dünyanın yarısı» diyorlar ve Nakş-ı Cihan meydanına çıkınca sebebi anlaşılıyor, çünkü burası dünyanın en büyük meydanlarından biri. Şah camisi ile Şeyh Lütfullah camisinin kubbeleri o meydana bakıyor, Ali Kapu sarayı da orada. Akşam Si-o-se-pol ve Hacu köprülerine gidin; ışıklar yanınca insanlar kemerlerin altında oturup şarkı söylüyor. Ermeni mahallesi Culfa, kafeleriyle birlikte şehre üçüncü bir gün kazandırıyor.
Şiraz şairler şehri; Hafız ve Sadi türbeleri burada. Nasır el-Mülk «pembe cami» olarak anılıyor, sabah güneşinde renkli camlarıyla şaşırtıyor. Eram bahçesi de gezilmeli. Şehirden bir saat uzakta Ahameniş imparatorluğunun başkenti Persepolis duruyor. İki-üç gün ayırın. Yezd, çöl kenarında tuğla sokakları, rüzgâr kuleleri ve Zerdüşt ateşiyle bir-iki gün; gün batımını damdan izleyin. Kaşan tarihî evleri ve gül suyu mevsimiyle Tahran-İsfahan yolunda. Kiş adası Basra Körfezi’nde alışveriş ve plaj demek.
Tebriz, Erdebil ve Sarein kaplıcaları
Astara geçişinden arabayla gidenler için kuzeybatı ayrı bir güzergâh. Erdebil, UNESCO listesindeki Şeyh Safi türbesi ve pazarıyla yarım gün alıyor. Otuz kilometre ötedeki Sarein ise bizimkilerin en iyi tanıdığı kaplıca merkezi.
Sebelan yanardağının eteğinde onlarca sıcak maden suyu kaynağı var ve bunlar eklem, cilt, sinir hastalıkları için şifalı sayılıyor. Gahve-Suyi ile Sabalan en büyük tesisler; girişi 2–4 dolar, otel gecesi ise 20–40 dolar tutuyor. Yazın burası Bakü’den gelenlerle doluyor ve sokakta Azerbaycan Türkçesi her adımda duyuluyor.
Tebriz, dünyanın en büyük kapalı çarşısı, Gök camisi ve Elgölü parkıyla iki gün tutuyor; bir saat ötedeki Kandovan ise kayaya oyulmuş bir köy. Hazar kıyısındaki Enzeli ve Ramsar yeşil ve nemli, Ramsar kaplıcalarıyla tanınıyor. Bu bölgede Azerbaycan Türkçesi her yerde işliyor, yani tercüman gerekmiyor.
İran’da ulaşım: uçuş, VIP otobüs, Snapp
İç hat uçuşları çok ucuz. Tahran’dan Şiraz’a bir buçuk saat sürüyor ve bilet 30–50 dolar arasında; alımı ise yerel site ya da acente üzerinden oluyor, çünkü yabancı kart geçmiyor.
VIP otobüsler yirmi beş koltuklu ve koltuklar arkaya yatıyor. Tahran’dan İsfahan’a beş saat sürüyor ve yalnızca 5–8 dolar tutuyor; İsfahan’dan Şiraz’a ise altı saat, gece seferi bir gün kazandırıyor. Tren Tahran–Yezd ve Tahran–Tebriz hatlarında rahat.
Şehir içinde Snapp uygulaması çalışıyor; bu İran’ın Uber’i ve yirmi dakikalık yolculuk 1–2 dolara geliyor, uygulama İngilizce, ödeme ise nakit. Tahran metrosunun yedi hattı var, bilet on sentin altında ve kadınlar için ayrı vagonlar ayrılmış. Arabayla gidenlerden Astara geçişinde aracın geçici ithal belgesi isteniyor, yakıt ise dünyanın en ucuzlarından.
Fars mutfağı
Çelo-kebap her restoranın temeli; safranlı pilavın üstüne kebap konuyor, kubide ve barg ise iki ana türü. Gormeh-sebzi yeşillik ve fasulye yemeği, fesencan nar ve ceviz soslu tavuk, dizi ise taş kapta kuzu ve nohut.
Dizinin kendi usulü var: önce suyunu ekmekle içiyorsunuz, sonra kalanını ezip yiyorsunuz; garson genelde gelip kendisi gösteriyor. Tebriz’in köftesi ve Erdebil’in helvası bizim mutfağa en yakın tatlar. Safranlı dondurmayla faludeh Şiraz’ın tatlısı; çay ise her buluşmanın başlangıcı ve yanında nabat geliyor.
Fiyatlar düşük: restoranda öğle yemeği 3–6 dolar, iyi bir yerde akşam yemeği 10–15 dolar tutuyor. En lezzetli seçenek sokak yemekleri ve pazar lokantaları. Her şey helal, alkol yasak, musluk suyu şehirlerde içiliyor ama şişe su daha rahat.
Devamını okuyun: İran vizesi gerekiyor mu? 15 gün vizesiz, Astara geçişi ve İran’ın kendi kuralları
İran’a ne zaman gitmeli, kaça geliyor?
Mart sonundan mayısa, eylülden kasıma uzanan aylar ideal; merkezî şehirlerde hava 20–28 derece oluyor. Nevruz haftasında, yani yirmi bir mart civarında bütün ülke yola çıkıyor, oteller doluyor ve müzeler kapanıyor; bu yüzden bayramdan bir hafta sonrasına planlayın.
Yazın İsfahan ve Şiraz 38–40 dereceye çıkıyor, Yezd daha da sıcak oluyor; o dönemde Sarein, Tebriz ve Hazar kıyısı rahat kalıyor. Kış Tahran’da karlı, Şiraz’da ılıman geçiyor. Muharrem ve Ramazan aylarında gündüz restoranlar ya kapalı oluyor ya da perde arkasında çalışıyor.
Bütçe bu güzergâhın en keyifli tarafı. Üç yıldızlı otel 25–45 dolar, Kaşan ve Yezd’de tarihî evlerde açılmış butik oteller ise 40–70 dolar tutuyor; müze biletleri 2–5 dolar. Uçuş hariç on günlük seyahat kişi başı 400–700 dolara sığıyor ve bu, bütün bölgenin en ucuz seçeneği.
AZAL ve İran havayolları Bakü’den Tahran’a uçuyor; Tahran’a uçak bileti ise Nevruz civarında pahalılaşıyor. İsfahan, Şiraz ve Yezd’i tek güzergâhta gezmek isteyenler için İran turu paketleri nakit para, iç hat uçuşu ve rehber meselesini bir arada çözüyor. Bölge bilgisi Visit Iran portalında.
İran hakkında sık sorulan sorular
İran seyahati için 15 gün yetiyor mu?
Evet. Tahran iki, Kaşan bir, İsfahan üç, Yezd iki, Şiraz üç gün: klasik on bir günlük güzergâh. Sarein için üç-beş gün ayrı bir seyahat.
Pasaporttaki İran mührü sorun yaratıyor mu?
ABD’nin ESTA programı için evet, ama Azerbaycan vatandaşları zaten ABD vizesi alıyor. Schengen ve diğer vizeler için mühür engel değil.
Sarein için ne gerekiyor?
Pasaport, nakit para, mayo ve bone. Havuzlar erkek ve kadın için ayrı ya da dönüşümlü çalışıyor; otelin kendi havuzu daha rahat.
Son olarak
İran vizesiz, çok ucuz ve İsfahan’la Şiraz gibi dünya çapında şehirleri olan bir komşu. Nakit paraya, VPN’e ve kıyafet kuralına hazır olan için bu ülke Sarein pazarından kat kat büyük. Giriş kuralları İran sayfasında toplandı; güzergâh ve kaplıca planını birlikte kurmak için başvuru formunu doldurun.
Not: Yazıdaki fiyatlar yayın tarihine aittir ve kura göre değişebilir.
